تدوین راهبردهای جمهوری اسلامی ایران در قبال نقش آفرینی ترکیه در تحولات شمال آفریقا و غرب آسیا (با تمرکز بر کشورهای تونس، مصر، لیبی، سوریه و عراق)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار دانشگاه علامه طباطبایی

2 دانشجوی دکتری مدیریت راهبردی دانشگاه عالی دفاع ملی (نویسنده مسئول)

چکیده

تحولات غرب آسیا و شمال افریقا، فرصت ارزشمندی برای ترکیه جهت پیش‌برد راهبردهای این کشور و حزب عدالت و توسعه برای افزایش نقش و نفوذ خود درسطح منطقه فراهم ساخت. برخی این گرایش ترکیه را درچهارچوب تمایلات رهبران اسلام گرای این کشور برای احیای امپراتوری اسلامی عثمانی و برخی با استناد به ایدة توسعة « عمق استراتژیک » و نیز « متوازن سازی » را موثر دانسته اند. طبعا رویکردها و سیاست‌های ترکیه با توجه به کوشش این کشور در بهره‌برداری از تحولات، برای ارتقاء موقعیت و منافع منطقه‌ای و جهانی خود، بر منافع و امنیت جمهوری اسلامی ایران به‌عنوان همسایه ترکیه اثر خواهد گذارد. پژوهش حاضر می‌کوشد از رهگذر بررسی پیامدهای این تحولات بر منطقه، جهان و به ویژه تهدیدها و فرصتهای فراروی کشورمان، با رویکردی آینده‌نگرانه، سناریوهای محتمل را شناسایی نماید. در مطالعه ادبیات، با الهام از روش ترکیبی آمیخته کیفی وکمی، پژوهش‌ها و اسناد دردسترس مربوط به سیاست‌ها و اقدامات ترکیه درقبال تحولات کشورهای مورد نظر مورد بررسی قرار گرفت. همچنین به منظور دستیابی به دانش ضمنی موجود در این زمینه با خبرگان موضوع، مصاحبه عمیق نیمه ساختار یافته انجام شد. تحولّات خاورمیانه فرصت‏های متعددی را فراروی ترکیه قرار داد که برآیند کلی آن افزایش بازیگری این کشور درعرصه تحولّات منطقه است. اتخاذ رویکرد فعال در قبال تحولات وپرهیز از راهبرد عدم دخالت برای کشورمان به عنوان یک ضرورت تلقی می گردد. با توجه به آثار و پیامدهای تحولات بر آینده منطقه، بی‌توجهی به آن خسارتهای جبران ناپذیری را بر منافع و امنیت جمهوری اسلامی ایران در آینده وارد می‌سازد.

کلیدواژه‌ها


الف. منابع فارسی

  • امام خمینی (رحمت الله علیه) ، روح‌الله(1382)، صحیفه امام، ج 1، 2، 4، 5، 6، 11، 12،13، 15، 19، 21، تهران، دفتر حفظ و نشر آثار امام خمینی (رحمت‌الله علیه(
  • امام خمینی (رحمت الله علیه)، روح الله (1368) ، وصیت نامه سیاسی-الهی، تهران، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی
  • امام خامنه‌ای(مدظله العالی )، مجموعه بیانات قابل دسترسی در: WWW.Khamenei.ir
  • اسماعیلی، حمیدرضا (1386)، القاعده از پندار تا پدیدار، تهران: اندیشه‌سازان نور.
  • احمدی، حمید،1390 «بررسی رفتار سیاسی اخوان المسلمین در تحولات مصر و تحلیل نقش آفرینی آن در تحولات آتی»، مرکز بین­المللی مطالعات صلح، ش.
  • احمدی،حمید. حاتم‌آبادی فراهانی، فاطمه، (1390)، سیاست داخلی وخارجی ترکیه از دیدگاه حزب عدالت و توسعه، دانشنامه حقوق و سیاست، دوره 7، شماره 15
  • اکبری، نورالدین، (1387)، قدرت‌یابی اسلامگرایان در ترکیه و تاثیر آن بر روابط این کشور با ج. ا.ا 2002 تا 2007، فصلنامه رهیافت‌های سیاسی و بین المللی، شماره 15.
  • ابراهیمی ترکمانی. ذبیح‌الله.(1381). شناخت سیاست منطقه‌ای ترکیه و تأثیر آن بر امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران. رساله دکتری.دانشگاه عالی دفاع ملی.
  • بوالحسنی. خسرو.(13٩٢). بررسی عوامل ژئوپلیتیک ترکیه و تأثیر آن بر تدوین راهبرد دفاعی جمهوری اسلامی ایران. رساله دکتری. دانشکده دفاع دانشگاه عالی دفاع ملی.
  • بیات، ناصر(1390) نقش ترکیه در تحوّلات خاورمیانه با تأکید بر تحولات سوریه، فصلنامه رهنامه سیاست‌گذاری، سال دوّم، شماره 2
  • پورابراهیم، ناصر،(1393)، سیاست‌های جدید ترکیه در خاورمیانه فصلنامه سیاست خارجی، سال بیست و هشتم، شماره1
  • پوراسماعیلی، نجیمه، «اتحادیه اروپا و تحولات مصر: امنیت در سایه دموکراسی یا حفظ وضع موجود»، مرکز بین‌المللی مطالعات صلح، 1390ش
  • جوکار. مهدی.(1394 ). گروه پژوهش و تحلیل خبری. ایرنا.
  • رحمدل. ناصر. (1394). تحلیل محتوا و پژوهش داده‌بنیاد با استفاده از نرم‌افزار Maxqda12. نشر پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات اجتماعی جهاد دانشگاهی. تهران.
  • زرگری، هادی ،1393، چرایی رویکردهای اخیر سیاست خارجی ترکیه در عراق و سوریه، اندیشکده راهبردی تبیین.
  • صالح اصفهانی،اصغر.(1387).الگوی مدیریت راهبردی نیروهای مسلح، دانشگاه عالی دفاع ملی.
  • صادقی ،سید شمس الدین ، 1387 ،اهداف واستراتژی ترکیه در شمال عراق ورویکردهای دولتهای منطقه نسبت به آن ،فصلنامه راهبرد سال هفده ،شماره 49
  • متقی، ابراهیم، «نقش عوامل بیرونی در انقلاب مصر»، مرکز بین المللی مطالعات صلح، 1390ش.
  • متّقی، ابراهیم(1390) موازنه‌گرایی راهبردی و مدیریت بحران منطقه‌ای در سیاست امنیتی ترکیه، مجلّه اطلاعات راهبردی (دوماهنامه)، سال دهم، شماره113
  • جعفری، علی.(1393). ارزیابی مواضع ترکیه درقبال تحولات خاورمیانه وشمال آفریقا قابل دسترسی در http://www.tisri.org
  •  رسولی ثانی‌آبادی، الهام.(1392) بررسی تحولات انقلابی کشورهای عربی از منظر لیبرالیزم، سازه‌انگاری ونظریه‌انتقادی روابط بین‌الملل. فصلنامه روابط خارجی، سال پنجم، شماره دوم، تابستان 1392
  • صالحی،سیدجواد. ایوب فرج‌زاده وعباس‌فرح بخش(1392) بررسی نقش اینترنت در جنبش اجتماعی مصر.دو فصلنامه علمی و پژوهشی جامعه شناسی سیاسی جهان اسلام دوره 1، شماره 3، پاییز و زمستان ،
  • قدسی، امیر(1391)، تحولات ژئوپلیتیک خاورمیانه وتقابل استراتژی‌ها، فصلنامه مطالعات بیداری اسلامی، شماره یک.
 

ب. منابع لاتین

  • Cordesman, A. (2011). Rethinking the Arab “Spring”. Stability, security in Egypt, Libya, Tunisia and the rest of the MENA region’. Washington, DC: Center for Strategic and International Studies.
  • Cordesman, Anthony(2015)." The Changing Security Balance in the Gulf". Center for Strategic and International Studies,at:http://csis.org/program/changing-securitybalance- in-the-Gulf.
  • Davutoglu, A. (2001). The «Strategic Depth» that Turkey Needs. The Turkish Daily News, 15.
  • Schenker, D (2011), Syria and Turkey. Walking Arm in Arm down the same Road?, available in http://www.brandeis.edu.