طرحواره نظریّه انقلاب اسلامی بر مبنای آموزه‌های آیه 25 سوره حدید

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

دکتری مدیریت راهبردی دانش دانشگاه عالی دفاع ملی

چکیده

دستیابی به نظریه جامع و مقبول درباره انقلاب­ها، به ویژه انقلاب­های دینی، برای جهت­دهی و هدایت جنبش­های مردمی در جهان متلاطم و در حال گذار کنونی، مسئله­ای لازم و مهم است. این پژوهش کوششی است روشمند برای ارائه طرحواره نظریه انقلاب اسلامی که از اتقان و استناد کافی و از قوّت تبیینی قابل دفاع و قابل رقابت نسبت به سایر نظریه­ها در این زمینه برخوردار باشد. این هدف از رهگذر مطالعه قرآن کریم و استفاده از آموزه­های ابطال­ناپذیر وحی با محوریّت پژوهش بر اساس آیه 25 سوره مبارکه حدید دنبال می­گردد. این پژوهش از نوع اکتشافی و کیفی بوده، چارچوب نظری آن به روش تحلیلی و نظریه­ی انقلاب اسلامی مبتنی بر آموزه­های قرآن به روش تفسیری به دست آمده است. ارزیابی اعتبار و توان تبیینی این نظریه در مقایسه با سایر نظریه­های انقلاب اسلامی از روش مطالعه­ی تطبیقی انجام شده است. نظریه­ی حاصل شده به مثابه طرحواره بدین شرح است که «انقلاب اسلامی عبارت است از قیام مردمی بر پایه تعالیم قرآن کریم و دین اسلام با هدف تحوّل بنیادین و سرنگونی حکومت و نظام طاغوت، ظالم و فاسد حاکم و استقرار حکومت و نظام جدید مبتنی بر معارف و احکام اسلامی و معیارهای علم، حق، عدل و قسط، با محوریّت رهبری دینی و با روش آگاهی­بخشی و بسیج مردم و برخورد قاطع و قهرآمیز با دشمنان».

کلیدواژه‌ها


الف. منابع فارسی

  • امام خامنه­ای، سید علی (1375)، طرح کلی اندیشه اسلامی در قرآن، تهران: دفتر نشر فرهنگ اسلامی.
  • امام خمینی، سید روح الله (1390)، ولایت فقیه، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی.
  • امام خمینی(قدّس سرّه)، صحیفه امام، قابل دسترسی در: WWW.Emam.com
  • امام خامنه­ای (مدّظلّه­العالی)، مجموعه بیانات، قابل دسترسی در: WWW.Khamenei.ir
  • اسکاچ پل، تدا (1376)، دولت­ها و انقلاب­های اجتماعی، ترجمه­ی سیدمجید روئین­تن، چاپ اوّل، تهران: سروش.
  • ایمان­پور، عباس و اکبری (1387)، زیبا، انقلاب اسلامی ایران چالشی بر نظریه­های انقلاب، تهران: نشر مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
  • باوند، نعمت­الله (1385)، درآمدی بر نظریه انقلاب اسلامی، تهران: نشر کانون اندیشه جوان.
  • پیشوایی، مهدی (1386)، تاریخ اسلام (از جاهلیّت تا رحلت پیامبر اسلام)، قم: دفتر نشر معارف.
  • جعفریان، رسول (1383)، جریان­ها و سازمان­های مذهبی سیاسی ایران سالهای 1320-1357، تهران: انتشارات مرکز اسناد انقلاب اسلامی و سازمان انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
  • جلیلی، سعید (1381)، بنیان اندیشه سیاسی اسلام در قرآن،  رساله دوره دکتری دانشگاه امام صادق علیه­السلام.
  • جمعی از نویسندگان (1386)، تدوین: نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه ها، انقلاب اسلامی ایران، قم: دفتر نشر معارف.
  • جوادی آملی، عبدالله (1380)، انتظار بشر از دین، مرکز نشر اسراء.
  • جوان آراسته، حسین (1388)، درسنامه علوم قرآنی، قم: مؤسسه بوستان کتاب (مرکز چاپ و نشر دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم).
  • درخشه، جلال (1387)، گفتارهایی درباره انقلاب اسلامی، تهران: دانشگاه امام صادق علیه­السلام.
  • دهشیری، محمدرضا (زمستان 1377)، مقاله نظریه انقلاب اسلامی از دیدگاه امام خمینی، مجله حضور، ش26.
  • دکمیجان، هرایر (1372)، جنبش­های اسلامی در جهان عرب، مترجم: حمید احمدی، تهران.
  • روزن، باری (1379)، انقلاب ایران: ایدئولوژی و نمادپردازی، مترجم: سیاوش مریدی، تهران: چاپ فرزانگان.
  • ره­پیک و کلاه­چیان (1387)، طراحی الگوی مناسب کاربرد منابع قدرت نرم در تأمین امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران، فصلنامه مطالعات دفاعی استراتژیک دانشگاه عالی دفاع ملی، سال نهم، شماره 35.
  • سبحانی تبریزی جعفر (1382)، روش صحیح تفسیر قرآن، فصلنامه علمی-پژوهشی قبسات، شماره 29 .
  • طالبی، نجمه؛ طیبی، افشین (1397)، نظریه فراشناختی: نظریه مدیریت طرحواره­های ارتباطات انسانی، فصلنامه تحقیقات رسانه، شماره 1.
  • طباطبایی، علامه سید محمد حسین (1374)،  المیزان فی تفسیر القرآن، ترجمه سید محمد باقر موسوی همدانی، قم: دفتر انتشارات اسلامی جامعه مدرسین حوزه علمیه قم.
  • عمید زنجانی، عباسعلی (1386)، گزیده کتاب انقلاب اسلامی و ریشه های آن، تهران: نشر دانشگاه تهران، 1386
  • فرزندی اردکانی، عباسعلی (1385)، روند صدور انقلاب اسلامی از منظر امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران و و ارائه استراتژی بهینه در این راستا (با تکیه بر مورد لبنان)، رساله دکتری دانشگاه عالی دفاع ملی.
  • فوران، جان (1382)، نظریه‌پردازی انقلاب‌ها، ترجمه فرهنگ ارشاد اسلامی، تهران: نشی نی.
  • قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، مصوّب سال 1368
  • قرائتی، محسن، 1- توحید، 2- عدل، 3- عدالت اجتماعی، نشر بی تا.
  • غفاری، غلامرضا (زمستان 1388)، منطق پژوهش تطبیقی، فصلنامه مطالعات اجتماعی ایران، دوره 3، شماره 4.
  • کوهن، آلوین استانفورد (1386)، تئوری های انقلاب، مترجم: علیرضا طیب، تهران: نشر قومس.
  • گیدنز، آنتونی (1373)، جامعه­شناسی، ترجمه­ی منوچهر صبوری، تهران: نشر نی.
  • لپستریا، سیمور مارتین (1383)، دایره المعارف دموکراسی، تهران: وزارت امور خارجه،
  • مشیرزاده، حمیرا (1375)، مروری بر نظریه­های انقلاب در علوم اجتماعی، فصلنامه­ی راهبرد، شماره 9.
  • مصباح یزدی، آیت الله محمدتقی (1386)، انقلاب اسلامی و ریشه های آن، قم: مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی.
  • مطهری، مرتضی (1359)، پیرامون انقلاب اسلامی، قم: دفتر انتشارات اسلامی.
  • مطهری، مرتضی (1384)، مجموعه آثار،  ج 10، تهران: صدرا.
  • مطهری، مرتضی (1389)، مجموعه آثار،  ج 24، تهران: صدرا.
  • معدل، منصور (1382)، طبقه، سیاست و ایدئولوژی در انقلاب ایران، ترجمه محمد سالار کسرایی، تهران: انتشارات باز.
  • معرفت، آیت­الله محمد هادی (1375)، تاریخ قرآن، تهران: سمت.
  • ملکوتیان، مصطفی (بهار و تابستان 1394)، نگرشی به نظریه­های انقلاب و نقد و ارزیابی آنها، فصلنامه مطالعات تحوّل در علوم انسانی، دوره 3، شماره 4.
  • نامدار، مظفر (1387)،حکمت آرمانخواهی‌ و عقلانیت‌ اجتماع‌ سیاسی در نظریه انقلاب اسلامی‌، وبلاگ حکمتی دیگر، قابل دسترسی در: http://namdar335.persianblog.ir/post/7
  • نامخواه، مجتبی (پاییز 1394)، نظریه انقلاب امام خمینی، فصلنامه اندیشه سیاسی در اسلام، شماره 5.
  • هانتینگتون، ساموئل (1370)، سامان سیاسی در جوامع دستخوش دگرگونی، ترجمه محسن ثلاثی، تهران: نشر علم.
 

ب. منابع عربی

  • ابن­عربی، ابوعبدالله محیی­الدین محمد (1422 ق)، تفسیر ابن­عربی، بیروت: دار احیاء تراث العربی.
  • ابن­کثیر دمشقی، اسماعیل بن عمرو (1419 ق)، تفسیر القرآن العظیم، بیروت: دار المکتبه العلمیه.
  • الزحیلی، وهبه بن مصطفی (1422 ق)، تفسیر الوسیط، دمشق: دارالفکر.
  • دروزه، محمد عزت (1383 ق)، التفسیر الحدیث، قاهره: دار احیاء الکتب العربیه.
  • سبزواری نجفی، محمد بن حبیب الله (1419 ق)، ارشاد الاذهان الی تفسیر القرآن، بیروت: دار التعارف للمطبوعات.
  • صدر المتألهین، محمدبن­ابراهیم (1366 ش)، تفسیر القرآن الکریم (صدرا)، قم: انتشارات بیدار.
  • طبرسی، فضل بن رحمن، ترجمه جمعی از مترجمان، (1377 ش)، ترجمه تفسیر جوامع الجامع، مشهد: بنیاد پژوهش های اسلامی آستان قدس رضوی.
  • طیب، سید عبدالحسین (1378 ش)، اطیب البیان فی تفسیر القرآن، تهران: انتشارات اسلام.
  • فخرالدین رازی، ابوعبدالله محمد بن عمر (1420 ق)، مفاتیح الغیب، بیروت: دار احیاء تراث العربی.
  • فیض کاشانی، ملا محسن (1418 ق)، الأصفی فی تفسیر القرآن، قم: مرکز انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی.
  • مکارم شیرازی،آیت الله ناصر (1421ق)، الامثل فی تفسیر کتاب الله المنزل، قم: مدرسه امام علی بن ابیطالب.
 

ج. منابع لاتین

  • Elo & Kyngas, (2007), the qualitative content analysis process, Journal of Advanced Nursing, 62(1).
  • Goldstone, Jack A., (2009), “Rethinking Revolutions: Integrating Origins, Processes and Outcomes”, Comparative Studies of South Asia, Africa, and the Middle East, Vol. 29.
  • Raven, Bertram H., (2008), The Bases of Power and the Power/Interaction Model of Interpersonal Influence, Analyses of Social Issues and Public Policy, Vol. 8, No. 1.